Przejdź do głównej treści
Strona główna EndoEndo — baza wiedzy

Mam endometriozę czy adenomiozę?

Bolesne miesiączki, ból podbrzusza i trudności z zajściem w ciążę mogą towarzyszyć zarówno endometriozie, jak i adenomiozie. Nazwy brzmią podobnie, ale opisują zmiany o innym umiejscowieniu. Co ważne, obie choroby mogą występować jednocześnie — dlatego odpowiedź nie zawsze brzmi „albo jedna, albo druga”. [4]

Endometrioza a adenomioza — gdzie znajduje się różnica?

W endometriozie tkanka podobna do błony śluzowej macicy występuje poza jamą macicy, na przykład na otrzewnej, w jajnikach lub w postaci zmian głębokich. W adenomiozie gruczoły i podścielisko endometrium znajdują się w mięśniu macicy, czyli miometrium. Adenomioza jest schorzeniem łagodnym; określenie to nie oznacza jednak, że jej dolegliwości są niewielkie. [3], [5]

Najważniejsze różnice — zestawienie nie służy do samodzielnego rozpoznania choroby
Cecha Endometrioza Adenomioza
Lokalizacja Zmiany poza jamą macicy, m.in. na otrzewnej i w jajnikach. Zmiany w warstwie mięśniowej ściany macicy.
Dolegliwości Ból miesiączkowy i miednicy; możliwy ból przy współżyciu, wypróżnianiu lub oddawaniu moczu. Często bolesne i obfite miesiączki, ból miednicy, uczucie ciężkości; możliwy ból przy współżyciu.
Badania Wywiad, badanie ginekologiczne i obrazowanie; w wybranych sytuacjach laparoskopia. Wywiad, badanie ginekologiczne i przede wszystkim USG; czasem MRI.

Źródła zestawienia: rekomendacje PTGiP, ESHRE oraz materiały NHS. [1], [3], [4]

Czy po objawach można rozpoznać, którą chorobę mam?

Same objawy nie rozstrzygają diagnozy. W endometriozie uwagę zwracają między innymi dolegliwości związane z miesiączką, głęboki ból podczas współżycia oraz bolesne wypróżnianie lub oddawanie moczu, szczególnie gdy powracają cyklicznie. Nie każda pacjentka ma jednak taki sam zestaw dolegliwości. [3]

Przy adenomiozie częstym problemem są obfite, bolesne miesiączki. Mogą pojawić się także wzdęcie, uczucie pełności w podbrzuszu i ból poza miesiączką. Część kobiet nie odczuwa żadnych objawów. Choroba może dotyczyć również młodszych osób miesiączkujących, dlatego sam wiek jej nie wyklucza. [4]

Podobne dolegliwości mogą powodować również mięśniaki, polipy czy inne nieprawidłowości. Zamiast dopasowywać się do opisu jednej choroby, warto potraktować utrzymujące się objawy jako powód do konsultacji i ustalenia ich przyczyny. [4]

Jak wygląda diagnostyka?

PTGiP wskazuje, że rozpoznawanie adenomiozy powinno łączyć ocenę objawów, badanie ginekologiczne i USG wykonane według uzgodnionych kryteriów MUSA. W niejasnych przypadkach diagnostykę można rozszerzyć o rezonans magnetyczny. Nie trzeba więc usuwać macicy, aby móc rozpoznać i leczyć podejrzewaną adenomiozę. [1], [5]

W podejrzeniu endometriozy ważne jest przezpochwowe USG, jeśli jest odpowiednie i akceptowane przez pacjentkę. Badanie może uwidocznić torbiele endometrialne, zmiany głębokie i inne przyczyny dolegliwości. Przy podejrzeniu endometriozy głębokiej znaczenie mają badanie eksperckie oraz, w uzasadnionych sytuacjach, MRI ocenione przez osobę z doświadczeniem w obrazowaniu ginekologicznym. Prawidłowe USG nie wyklucza endometriozy, zwłaszcza jej zmian powierzchownych. [2]

Laparoskopia nie jest obowiązkowym pierwszym krokiem u każdej pacjentki. Można ją rozważyć m.in. wtedy, gdy obrazowanie nie wyjaśnia dolegliwości, a leczenie empiryczne jest nieskuteczne lub nieodpowiednie. Decyzja powinna wynikać z indywidualnej sytuacji, a nie wyłącznie z potrzeby „potwierdzenia na papierze”. [3]

Dlaczego rozróżnienie ma znaczenie dla leczenia?

Według PTGiP dobór terapii adenomiozy uwzględnia objawy, oczekiwania pacjentki i plany macierzyńskie. Rozpoznanie obu chorób pomaga ustalić, które zmiany mogą odpowiadać za ból lub krwawienie i jakie postępowanie będzie odpowiednie. [1]

W adenomiozie dostępne są metody farmakologiczne, zabiegowe i operacyjne. Lekarz może rozważyć leki przeciwbólowe, preparaty ograniczające krwawienie, leczenie hormonalne lub system wewnątrzmaciczny uwalniający lewonorgestrel. Wybór zależy m.in. od dominującego problemu, przeciwwskazań i planów rozrodczych. Nie ma jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich. [6]

W endometriozie leczenie bólu może obejmować terapię hormonalną, leki przeciwbólowe lub zabieg. Histerektomia, czyli usunięcie macicy, nie jest uniwersalnym leczeniem endometriozy i nie gwarantuje ustąpienia wszystkich objawów. Przy współistniejącej adenomiozie może być rozważana w odpowiednio dobranych przypadkach, po omówieniu alternatyw i konsekwencji. [3], [5]

A co z planowaniem ciąży?

Plany macierzyńskie warto omówić już na początku diagnostyki. Leczenie stosowane w celu ograniczenia bólu nie zawsze odpowiada potrzebom kobiety, która właśnie stara się o dziecko. W endometriozie nie zaleca się leczenia hormonalnego wyłącznie po to, aby poprawić szansę na naturalne zajście w ciążę. [2]

Rozpoznanie adenomiozy również wymaga indywidualnego omówienia płodności i możliwości leczenia. Sama nazwa choroby nie pozwala przewidzieć przebiegu starań o ciążę ani wybrać jednej procedury. Szczególnej ostrożności wymagają decyzje o zabiegach na macicy u kobiet, które chcą zachować możliwość macierzyństwa. [6]

Jak przygotować się do wizyty?

Pomocna może być krótka notatka: kiedy pojawia się ból, jak wpływa na codzienne funkcjonowanie, czy towarzyszy mu obfite krwawienie oraz jakie leczenie było dotychczas stosowane. Zabierz wcześniejsze opisy USG, MRI i operacji. Zapytaj, czy badanie obejmowało zarówno ocenę endometriozy, jak i mięśnia macicy pod kątem adenomiozy. Taka rozmowa ułatwia wspólne ustalenie dalszych kroków.

Najważniejsze: endometrioza i adenomioza mogą współistnieć. Rozpoznania nie należy ustalać na podstawie samego opisu bólu ani pojedynczego wyniku badania. Celem diagnostyki jest wyjaśnienie dolegliwości i dobranie leczenia do Twojej sytuacji. [4], [2]

Materiał edukacyjny, opracowany 21 października 2026 r. na podstawie poniższych źródeł; nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.

Przypisy i źródła

  1. Kędzia M., Basta P., Czajkowski K. i wsp. Guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians on the management of women with endometriosis. Ginekologia Polska. 2024;95(9):729–758. DOI: 10.5603/gpl.100261. Polska wersja: Rekomendacje PTGiP dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2024;9(2):89–123, szczególnie rozdział „Adenomioza”, s. 113–114. Pełny tekst polskich rekomendacji (PDF); strona rekomendacji PTGiP.
  2. NICE. Endometriosis: diagnosis and management, NG73, rekomendacje dotyczące diagnostyki i płodności, w tym aktualizacje z 2024 r. Pełne zalecenia NICE.
  3. Becker C.M. i wsp. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open. 2022;2022(2):hoac009. DOI: 10.1093/hropen/hoac009; pełne wytyczne ESHRE (PDF).
  4. NHS. Adenomyosis. Materiał dla pacjentek, aktualizacja 14 października 2026 r. Objawy, diagnostyka i leczenie adenomiozy.
  5. University College London Hospitals NHS Foundation Trust. Understanding Adenomyosis. Informacje o rozpoznawaniu i leczeniu adenomiozy.
  6. Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC). Guideline No. 437: Diagnosis and Management of Adenomyosis. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada. 2023;45(6):417–429.e1. DOI: 10.1016/j.jogc.2023.04.008.

Nowy portal z informacjami na temat adenomiozy: http://adenomioza.pl
Zobacz też informacje na forum adenomiozy: forum.endoendo.pl

Baza wiedzy

Portal EndoEndo.pl od 2006 roku udostępnia informacje dotyczące endometriozy.